Darjeelingforyou.com March 30, 2021

 

समास(Compound)



समास भनेको के हो ?

दुइ वा दुइभन्दा बढ्ता शब्दहरूको मेललाई समास भन्दछन् वा समास भन्नाले शब्दहरूको मेल बुझिन्छ। उदाहरण - रातमा अन्धो = रतन्धो, सानी दिदी = सान्दिदी आदि|

समास छ किसिमका हुन्छन्

(१) तत्पुरुष समास - पछिल्लो पद प्रधान वा मुख्य हुने समासलाई तत्पुरुष समास भन्दछन्। उदाहरण - 
 समास विग्रह         विग्रह

भाइलाई मार्ने = भाइमारा
राजाको दरबार = राजदरबार आदि|

तत्पुरुष समास नौ प्रकारका छन् - द्वितीया तत्पुरुष, तृतीया तत्पुरुष, चतुर्थी तत्पुरुष, पञ्चमी
तत्पुरुष, पष्ठी तत्युरुष, सप्तमी तत्पुरुष, नज् तत्पुरुष अनि उपपद तत्पुरुष |

(२) कर्मधारय समास जुन समासमा विशेषणसित संज्ञाको मेल हुन्छ त्यसलाई कर्मधारय समास भन्दछन् । उदाहरण- 

 
 समास विग्रह         विग्रह

लाटो लठेप्रो = लाटोलठेप्रो
ठूला दाइ = ठूल्दाई आदि|


(३) द्विगु समास - पहिलो पद संख्यावाचक विशेषण र पछिल्लो पद संज्ञा वा नाम हने समासलाई द्विगु समास भन्दछन् । उदाहरण- 


 समास विग्रह         विग्रह

नौ रत्नको समुदाय = नवरत्न
अघि र पछि = अघिपछि आदि|

(४)द्वन्द्व समास - र, वा, पनि' संयोजक अव्यय हराएर पहिलो, पछिल्लो दुवै पद मुख्य हुने समासलाई द्वन्द्व समास भन्दछन् । उदाहरण- 

 समास विग्रह         विग्रह

दुइ वा तीन = दुइतीन
दाजु र भाइ = दाजुभाइ आदि|


(५) बहुब्रीहि समास पहिलो र पछिल्लो दुवै पदको अर्थदेखि बाहिरको अर्कै अर्थ बुझाउने समासलाई बहुब्रीहि समास भन्दछन्। उदाहरण- 

 समास विग्रह         विग्रह

 लामो उदर भएको = लम्बोदर
 तीन कुना भएको = तीनकुने आदि|

(६) अव्ययीभाव समास - अव्ययसित अव्ययको अथवा अव्ययसित अरू पदको मेल भई अव्यय मुख्य हुने समासलाई अव्ययीभाव समास भन्दछन् । उदाहरण- 

 समास विग्रह         विग्रह

इज्जत नहुनु = बेइज्जत
वर पनि पर पनि = वरपर आदि |



धन्यवाद नेपाली भाषा सिक्नका लागि |

Post a comment

Author Name

Contact form

Name

Email *

Message *

Powered by Blogger.